[ASML, een Nederlands technologiebedrijf, is cruciaal voor de wereldwijde chipindustrie, maar de afhankelijkheid van één bedrijf roept zorgen op over een mogelijk "Nokia-scenario" waarbij een economische neergang de hele regio treft.]
Een artikel van Peet Vogels waarschuwt voor de risico's van de enorme economische afhankelijkheid van de Brainport-regio in Nederland van ASML. ASML is de dominante leverancier van lithografiemachines, essentieel voor de productie van moderne chips. Het bedrijf genereert een aanzienlijk deel van de export van Nederland en biedt werkgelegenheid aan duizenden mensen in de regio. De huidige booming markt voor chips, gedreven door de opkomst van kunstmatige intelligentie en andere technologieën, heeft ASML's positie verder versterkt. Echter, de afhankelijkheid van één bedrijf voor een hele regio is een bron van bezorgdheid.
De analogie met Nokia, het voormalige Finse telecomgigant, is significant. In de jaren '90 was Nokia de drijvende kracht achter de Finse economie. Toen Nokia's marktaandeel daalde door concurrentie, had dit verstrekkende gevolgen voor de Finse economie en de werkgelegenheid. Vogels waarschuwt dat een vergelijkbaar scenario met ASML de Brainport-regio en de Nederlandse economie in zijn geheel zou kunnen treffen.
De zorgen komen voort uit de mogelijkheid dat ASML's dominantie in de chipmachine-industrie niet eeuwig kan duren. Nieuwe concurrenten kunnen opkomen, technologische doorbraken kunnen de noodzaak voor ASML's machines verminderen, of geopolitieke verschuivingen kunnen de vraag beïnvloeden.
ASML's positie is uniek. Het bedrijf heeft een monopolie op de productie van EUV (Extreme Ultraviolet) lithografiemachines, die essentieel zijn voor het produceren van de meest geavanceerde chips. Deze machines zijn zo complex dat de ontwikkeling en productie ervan een enorme investering vereisen, waardoor het voor concurrenten moeilijk is om ASML bij te houden. De Nederlandse Brainport-regio heeft zich de afgelopen decennia gespecialiseerd in de halfgeleiderindustrie, met ASML als de hoeksteen. Dit heeft geleid tot een geconcentreerde economie die kwetsbaar is voor schokken die ASML treft.
De afhankelijkheid van ASML is niet alleen een Nederlands probleem. De chipindustrie is wereldwijd afhankelijk van ASML, waardoor de gevolgen van een neergang voor de hele sector aanzienlijk zouden zijn. De huidige geopolitieke spanningen, met name tussen de VS en China, voegen nog een laag van complexiteit toe, aangezien de toegang tot ASML's technologie een strategisch voordeel kan vormen.
De waarschuwing van Vogels heeft geleid tot discussies over de noodzaak om de economie van de Brainport-regio te diversifiëren en minder afhankelijk te maken van ASML. Dit zou kunnen inhouden dat andere technologieën en industrieën worden gestimuleerd en dat de regio minder afhankelijk wordt van één enkele sector.
De Nederlandse overheid is zich bewust van de risico's en heeft maatregelen aangekondigd om de economie te diversifiëren en de veerkracht te vergroten. Echter, het proces van economische diversificatie is langzaam en vereist aanzienlijke investeringen en strategische planning.
De mogelijkheid van een "Nokia-scenario" is een wake-up call voor de Brainport-regio en de Nederlandse economie, en benadrukt de noodzaak om proactief te zijn en de risico's te beheersen.
