Een abrupt einde aan het meest omvangrijke hiv-hulpprogramma ter wereld, opgezet door George W. Bush, heeft geleid tot de sluiting van duizenden hiv-klinieken en het verlies van tienduizenden zorgverleners, met verwoestende gevolgen voor kwetsbare groepen in Afrika en andere landen. Het besluit van Donald Trump in 2025 om de financiering van PEPFAR (President's Emergency Plan for AIDS Relief) drastisch terug te bezuinigen, heeft een crisis veroorzaakt in de hiv-zorg en de vooruitgang in de strijd tegen aids teruggedraaid.
Het besluit van Donald Trump om PEPFAR, een programma dat in 2003 werd gelanceerd onder president George W. Bush, te ontmantelen, veroorzaakte onmiddellijk chaos in de internationale hiv-zorg. Met één pennenstreek werden honderden miljoenen dollars aan jaarlijkse financiering teruggetrokken, waardoor miljoenen mensen in 55 landen zonder toegang bleven tot levensreddende medicatie en preventieve maatregelen zoals PrEP en PEP. De onduidelijkheid over de omvang van de bezuinigingen en de tijdelijke stopzetting van dataverzameling, die ook door de VS werden beheerd, verergerden de situatie aanzienlijk.
Onderzoek van de non-profitorganisatie AmFar, gebaseerd op enquêtes onder lokale hulporganisaties, toonde de verwoestende impact aan: 1.714 hiv-klinieken, inloopcentra en testcentra sloten hun deuren. Dit is waarschijnlijk een onderschatting, aangezien sommige organisaties niet meer bereikbaar waren. Bovendien stopte 43% van de organisaties met preventieprogramma's en 63% met sociaal-economische hulp. De directe zorg werd minder hard getroffen, maar ook hier was er een budgetverlaging van 15%.
De gevolgen waren niet alleen financieel. Amerikaanse voorwaarden, opgelegd aan organisaties die PEPFAR-financiering ontvingen, beperkten de hulpverlening verder. Deze voorwaarden betroffen onder meer lhbti-zorg, gender, reproductieve gezondheid en diversiteit, waardoor zelfs organisaties met gelijkblijvende financiering gedwongen werden om bepaalde diensten te staken.
De oprichting van PEPFAR onder George W. Bush in 2003 werd beschouwd als een keerpunt in de mondiale strijd tegen aids. Het programma leverde cruciale medicatie en ondersteuning aan miljoenen mensen in sub-Sahara Afrika en andere regio’s waar de ziekte hard raast. Voor 2025 werd verwacht dat de ziekte in 2030 geen acute bedreiging meer zou vormen, een prognose die nu in gevaar is.
De terugtrekking van de Amerikaanse financiering is een directe omkering van jarenlange vooruitgang. De bezuinigingen kwamen op een moment dat de mondiale inspanningen om aids te bestrijden steeds succesvoller werden, met verbeterde toegang tot medicatie en preventieprogramma’s. De plotselinge stopzetting van PEPFAR heeft deze vooruitgang teniet gedaan en de kwetsbare populaties opnieuw blootgesteld aan de risico's van hiv-infectie.
De beslissing van Trump om PEPFAR te ontmantelen, werd bekritiseerd door internationale gezondheidsorganisaties en activisten, die waarschuwden voor de verwoestende gevolgen voor de volksgezondheid. De timing was opmerkelijk, gezien de jarenlange investeringen en de positieve impact die het programma had op de hiv-epidemie wereldwijd.
Lynn Werlich van Aidsfonds Nederland omschreef de situatie als "alsof we terug zijn in de crisis van toen," een verwijzing naar de beginjaren van de aids-epidemie toen er weinig of geen behandeling beschikbaar was. De sluiting van klinieken en het verlies van zorgverleners hebben directe gevolgen voor de toegang tot medicatie en preventie, wat leidt tot een verhoogd risico op nieuwe infecties en een verslechtering van de gezondheid van mensen die al met hiv leven.
De meest kwetsbare groepen, waaronder homomannen, sekswerkers, mensen die drugs injecteren en transgender personen, worden het hardst getroffen. Ruim driekwart van de organisaties die aan deze groepen zorg verleenden, heeft ten minste één vorm van hulp stopgezet. Dit heeft een directe impact op hun gezondheid en welzijn, en vergroot de ongelijkheid in de toegang tot zorg.
De internationale gemeenschap heeft herhaaldelijk haar bezorgdheid geuit over de bezuinigingen en de gevolgen voor de volksgezondheid. Er zijn oproepen gedaan tot heroverweging en tot het herstel van de financiering van PEPFAR, maar tot nu toe zonder resultaat. De situatie vereist een gecoördineerde inspanning van internationale organisaties en overheden om de schade te beperken en de hiv-zorg te herstellen.
