De stijgende accijns op sigaretten in Nederland leidt tot een explosieve toename van grensoverschrijdend rookgedrag en illegale sigarettenhandel, met aanzienlijke gevolgen voor de Nederlandse tabaksdetailhandel en de douane. Nederlanders zoeken massaal naar goedkopere alternatieven in buurlanden, wat een lucratieve handel in gesmokkelde sigaretten in de hand werkt.

De Toename van Grensoverschrijdend Rookgedrag

Steeds meer Nederlanders begeven zich naar buurlanden zoals Duitsland en Luxemburg om sigaretten te kopen, aangetrokken door de significant lagere prijzen. Waar een pakje sigaretten in Nederland aanzienlijk duurder is, kosten dezelfde sigaretten in Duitsland ongeveer acht euro en in Luxemburg slechts zes euro. Deze prijsverschillen, veroorzaakt door de Nederlandse accijns, stimuleren een groeiende stroom van rokers die de grens oversteken, soms in speciale ‘boodschappenbussen’ die retourtjes naar bijvoorbeeld Luxemburgse plaatsen aanbieden voor een prijs van ongeveer veertig euro, inclusief pauzes.

Naast individuele reizen maken sommige Nederlanders gebruik van deze speciale busdiensten om grotere hoeveelheden tabak in te slaan. Ook het meenemen van sigaretten vanuit landen als Griekenland, waar de prijzen nog lager zijn, is populair, zolang reizigers zich aan de toegestane hoeveelheid van vier sloffen houden. Deze regel wordt echter vaak overtreden, mede door de hoge prijzen in Nederland. De trend is significant toegenomen, waarbij in 2024 maar liefst 60% van alle door Nederlanders gerookte sigaretten uit het buitenland afkomstig is, een aanzienlijke stijging ten opzichte van de 38% in 2023.

De toename van grensoverschrijdend rookgedrag is niet alleen een kwestie van individuele consumenten die op zoek zijn naar een voordeliger alternatief. Er ontstaat ook een lucratieve markt voor handelaren die gesmokkelde sigaretten importeren en doorverkopen, een ontwikkeling die de Nederlandse tabaksdetailhandel onder druk zet. Janwillem Burgering van NSO Retail, de belangenbehartiger van tabakswinkeliers, benadrukt dat hij steeds vaker verhalen hoort over deze illegale praktijken.

Achtergrond en Context: De Nederlandse Accijns

De hoge accijns op sigaretten in Nederland is een bewuste keuze van de overheid, bedoeld om roken te ontmoedigen en de volksgezondheid te bevorderen. De accijns, een belasting op tabaksproducten, is in de loop der jaren aanzienlijk verhoogd, waardoor sigaretten in Nederland tot de duurste van Europa behoren. Deze maatregel is gebaseerd op het principe dat hogere prijzen rokers ontmoedigen en de tabaksconsumptie verminderen.

De Nederlandse overheid volgt hierbij een trend die in veel Europese landen te zien is. Echter, de relatief hoge accijns in Nederland, in combinatie met de nabijheid van buurlanden met lagere prijzen, creëert een gunstig klimaat voor grensoverschrijdend rookgedrag en illegale handel. De situatie is vergelijkbaar met eerdere periodes waarin de accijns werd verhoogd, maar de huidige omvang van de illegale handel en de populariteit van ‘boodschappenbus’ diensten zijn opvallend.

Schiphol Airport speelt ook een rol in het tegengaan van de illegale handel. De luchthaven heeft een speciaal algoritme ontwikkeld om sigarettensloffen in bagage op te sporen, in een poging om de import van illegale sigaretten te beperken. Deze maatregel illustreert de ernst van het probleem en de inspanningen die de autoriteiten leveren om de illegale handel te bestrijden.

Reacties en Gevolgen: Tabakswinkeliers en de Douane

De groeiende illegale handel en het toenemende grensoverschrijdend rookgedrag hebben aanzienlijke gevolgen voor de Nederlandse tabakswinkeliers. Janwillem Burgering van NSO Retail stelt dat de winkeliers het moeilijk hebben om te concurreren met de goedkopere, gesmokkelde sigaretten. Dit leidt tot een vermindering van de omzet en een potentiële bedreiging voor de levensvatbaarheid van de tabakswinkels.

De douane heeft de jacht op smokkelaars opgevoerd om de illegale handel in sigaretten te bestrijden. De autoriteiten zijn zich bewust van de groeiende problematiek en hebben extra middelen ingezet om de smokkelroutes te identificeren en te verstoren. De douane werkt samen met andere instanties, zowel nationaal als internationaal, om de illegale handel te bestrijden en de daders te vervolgen.

Emma Thies, een expert op het gebied van tabaksconsumptie, stelt dat de overheid een heroverweging van het accijnsbeleid zou moeten overwegen. Ze waarschuwt dat de huidige maatregelen onbedoelde gevolgen hebben, zoals de toename van illegale handel en grensoverschrijdend rookgedrag. Volgens Thies is het belangrijk dat de overheid rekening houdt met de effecten van het beleid op de praktijk en de mogelijkheid overweegt om de accijns te verlagen of andere maatregelen te nemen.