Nederlandse rokers zoeken steeds vaker hun toevlucht tot grenssteden en illegale import om de hoge tabaksbelasting in eigen land te omzeilen, wat resulteert in een groeiende handel in gesmokkelde sigaretten en een economische impact op lokale tabakswinkels. De situatie dwingt de overheid om haar beleid te heroverwegen, terwijl luchthavens en douane hun inspanningen intensiveren om de illegale import tegen te gaan.

Wat is er gebeurd?

Het aantal Nederlanders dat sigaretten over de grens haalt, is de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat in 2024 maar liefst 60% van de door Nederlanders gerookte sigaretten afkomstig is uit het buitenland, een significante toename ten opzichte van 38% in 2023. Deze trend wordt gedreven door de relatief lagere prijzen van tabak in buurlanden zoals Duitsland (ongeveer 8 euro per pakje) en Luxemburg (6 euro per pakje), in contrast met de hogere prijzen in Nederland.

Naast individuele grensbezoeken, zijn er ook zogenaamde ‘boodschappenbussen’ ontstaan die groepen Nederlanders naar goedkope tabakswinkels vervoeren, bijvoorbeeld naar Wempelhardt in Luxemburg, voor een prijs van ongeveer 48 euro per persoon inclusief pauzes. Sommige reizigers nemen zelfs sloffen sigaretten mee vanuit landen als Griekenland, waarbij ze zich in theorie aan de toegestane hoeveelheid van vier sloffen houden. De praktijk laat echter zien dat deze limiet vaak wordt overschreden, wat de illegale handel verder stimuleert.

De toename van grensdoortocht en de import van sigaretten heeft ook geleid tot een intensivering van de inspanningen van de douane en luchthavens om de illegale handel te bestrijden. Schiphol maakt bijvoorbeeld gebruik van een speciaal algoritme om sigarettensloffen in bagage te detecteren, in een poging om de import van illegale sigaretten te beperken.

Achtergrond en context

De stijgende populariteit van grensoversteken voor tabaksproducten is een direct gevolg van de Nederlandse tabaksbelasting, die in de loop der jaren aanzienlijk is verhoogd. Deze verhogingen zijn ingegeven door de wens van de overheid om roken te ontmoedigen en de volksgezondheid te bevorderen. Tegelijkertijd heeft dit geleid tot een prijsverschil met buurlanden, waardoor de verleiding om over de grens te gaan winkelen groot is.

De huidige situatie is niet nieuw. In het verleden, met name na eerdere verhogingen van de tabaksbelasting, zagen we al vergelijkbare patronen van grensoversteken. Echter, de omvang van de huidige trend lijkt groter te zijn dan voorgaande periodes, mede door de beschikbaarheid van georganiseerde ‘boodschappenbus’ diensten en de toenemende populariteit van online platforms waar illegale sigaretten worden aangeboden.

De belangenbehartiger van tabakswinkels, NSO Retail, waarschuwt dat sommige Nederlanders de import van goedkope sigaretten uit het buitenland zien als een lucratieve business. Er doen verhalen de ronde over lijsten die rondgaan binnen sportverenigingen, waarin wordt aangegeven welke sigaretten tegen welke prijs kunnen worden verkocht. Dit suggereert een groeiende georganiseerde illegale markt.

Reacties en gevolgen

Janwillem Burgering van NSO Retail pleit voor een heroverweging van het huidige overheidsbeleid. Hij stelt dat de huidige aanpak, met hoge belastingen en een intensivering van de handhaving, niet effectief is en juist leidt tot een toename van de illegale handel. Burgering suggereert dat de overheid "pas op de plaats moet maken" en de prijsverschillen met buurlanden moet verminderen.

De toename van illegale sigarettenhandel heeft ook negatieve gevolgen voor de Nederlandse economie. Lokale tabakswinkels zien hun omzet dalen, omdat consumenten steeds vaker over de grens gaan winkelen. Daarnaast leidt de illegale handel tot minder belastinginkomsten voor de overheid, omdat de gesmokkelde sigaretten niet worden belast.

De douane en luchthavens hebben hun inspanningen opgeschaald om de illegale import van sigaretten tegen te gaan. Dit omvat intensievere controles op grens overgangen, het gebruik van geavanceerde detectietechnologieën en de samenwerking met internationale opsporingsinstanties. De effectiviteit van deze maatregelen is echter beperkt, aangezien de illegale handel zich steeds aanpast aan de bestrijdingsmethoden.