Nederlandse rokers begeven zich in toenemende mate op de grens met buurlanden om goedkopere sigaretten te kopen, wat leidt tot een explosieve groei van grensoverschrijdend vervoer en illegale handel. De stijgende tabaksprijzen in Nederland en de relatieve goedkoopheid in landen als Duitsland en Luxemburg stimuleren dit fenomeen, met significante gevolgen voor de Nederlandse tabaksindustrie en de opsporingsdiensten.

Wat is er gebeurd?

De toevloed van Nederlanders die sigaretten over de grens halen, is de afgelopen jaren explosief toegenomen. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat in 2024 maar liefst 60 procent van de door Nederlanders gerookte tabaksproducten uit het buitenland komt, een aanzienlijke stijging ten opzichte van 2023, toen dit percentage nog 38 procent was. Deze trend wordt aangewakkerd door de aanzienlijke prijsverschillen tussen Nederland en buurlanden, waar een pakje sigaretten aanzienlijk goedkoper kan zijn. Zo kosten sigaretten in Duitsland ongeveer 8 euro, terwijl ze in Luxemburg nog slechts 6 euro kosten.

Naast individuele grensbezoeken, zijn er ook georganiseerde ‘boodschappenbussen’ ontstaan die Nederlanders naar goedkopere tabakswinkels in Luxemburg vervoeren. Een retourtje naar Wempelhardt, Luxemburg, met zo’n bus kost ongeveer 48 euro, inclusief pauzes. Sommige reizigers nemen zelfs sloffen mee uit nog goedkopere landen zoals Griekenland, waarbij ze zich in theorie aan de toegestane hoeveelheid van vier sloffen per persoon houden, maar dit wordt in de praktijk vaak overschreden.

De toename van grensoverschrijdend sigarettenvervoer heeft ook geleid tot een opmerkelijke toename van illegale sigarettenhandel. De douane heeft haar inspanningen om smokkelaars op te sporen aanzienlijk opgevoerd, maar de omvang van de handel blijft een groot probleem. Schiphol heeft zelfs een speciaal algoritme geïmplementeerd om sigarettensloffen in bagage te detecteren, een teken van de ernst van de situatie.

Achtergrond en context

De prijsverschillen in tabaksproducten zijn het gevolg van verschillende belastingtarieven en accijnzen die door de verschillende Europese landen worden geheven. Nederland hanteert relatief hoge tabaksaccijnzen, mede om de volksgezondheid te beschermen en de gezondheidskosten te reduceren. Deze hoge prijzen zijn echter een stimulans gebleken voor rokers om over de grens te kijken naar goedkopere alternatieven.

De Europese Unie heeft weliswaar regels omtrent de verplaatsing van goederen tussen lidstaten, maar deze regels laten een zekere mate van grensoverschrijding toe voor persoonlijke doeleinden. De toegestane hoeveelheid tabak die reizigers mee kunnen nemen is vastgesteld om te voorkomen dat mensen in grotere hoeveelheden goederen importeren voor commercieel gebruik. Echter, de huidige situatie laat zien dat deze regels niet altijd effectief zijn in het voorkomen van illegale handel.

De Nederlandse tabaksindustrie, vertegenwoordigd door belangenbehartigers zoals NSO Retail, ervaart de negatieve gevolgen van deze trend. Janwillem Burgering van NSO Retail benadrukt dat sommige Nederlanders de goedkope sigaretten niet alleen voor eigen gebruik kopen, maar er een lucratief handeltje van maken door ze door te verkopen. Deze illegale handel ondermijnt de legale tabaksindustrie en leidt tot concurrentievervalsing.

Reacties en gevolgen

De Nederlandse overheid wordt onder druk gezet om maatregelen te nemen om de situatie te adresseren. Emma Thies, een commentator, suggereert dat de overheid “pas op de plaats” moet maken, wat impliceert dat het huidige beleid niet effectief is en heroverwogen moet worden. Er wordt gesproken over het verlagen van de tabaksaccijnzen om de prijsverschillen te verkleinen, maar dit zou ook de volksgezondheid negatief kunnen beïnvloeden.

De douane heeft haar inspanningen verhoogd om sigarettensmokkel op te sporen en te bestrijden, maar dit is een kostbare en tijdrovende onderneming. De inzet van algoritmes op Schiphol is een voorbeeld van deze intensivering van de opsporingsinspanningen. De effectiviteit van deze maatregelen blijft echter de vraag, aangezien de handel zich steeds aanpast aan de bestrijdingsmethoden.

De groeiende illegale handel in sigaretten heeft ook gevolgen voor de veiligheid. De smokkelnetwerken die actief zijn, zijn vaak betrokken bij andere vormen van criminaliteit, zoals drugshandel en witwassen. Het bestrijden van deze netwerken is daarom van groot belang voor de openbare orde en veiligheid.