Nederlandse rokers bezoeken steeds vaker buurlanden om goedkopere sigaretten te kopen, wat leidt tot een toename van illegale sigarettenhandel en een groeiende druk op de Nederlandse tabaksindustrie. De overheid wordt opgeroepen om de situatie te heroverwegen, terwijl luchthavens en douane de strijd aangaan met smokkelpraktijken.

Wat is er gebeurd?

De trend van Nederlanders die sigaretten in het buitenland kopen, neemt snel toe. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat in 2024 maar liefst 60% van de door Nederlanders gerookte tabaksproducten uit het buitenland komt, een aanzienlijke stijging ten opzichte van 2023 (38%). Deze toename is deels te wijten aan de relatief hogere prijzen van sigaretten in Nederland, waardoor rokers steeds meer de grens overgaan naar landen als Duitsland en Luxemburg, waar de prijzen aanzienlijk lager liggen. Sommige rokers maken gebruik van speciale ‘boodschappenbussen’ om grote hoeveelheden tabak in te slaan.

De stijgende vraag naar goedkopere sigaretten over de grens gaat gepaard met een toename van illegale sigarettenhandel. De douane heeft de jacht op smokkelaars opgevoerd, maar de handel blijft lucratief. Volgens Janwillem Burgering van NSO Retail, een belangenbehartiger van tabakswinkels, circuleren er zelfs lijsten met contacten voor de verkoop van gesmokkelde sigaretten, soms via informele netwerken zoals voetbalclubs. Deze praktijken ondermijnen de legale tabaksindustrie en leiden tot belastingverlies voor de Nederlandse overheid.

Schiphol Airport heeft een speciaal algoritme geïmplementeerd om sigarettensloffen in bagage op te sporen, in een poging om de smokkelpraktijken tegen te gaan. Deze maatregel onderstreept de ernst van de situatie en de inspanningen die worden geleverd om de illegale handel in sigaretten te bestrijden. De combinatie van hogere prijzen, de beschikbaarheid van goedkopere alternatieven en de groeiende illegale handel creëert een complexe uitdaging voor de Nederlandse overheid.

Achtergrond en context

De relatief hoge prijzen van sigaretten in Nederland zijn het gevolg van een combinatie van factoren, waaronder belastingen en accijnzen die door de overheid worden geheven. Deze maatregelen zijn bedoeld om roken te ontmoedigen en de volksgezondheid te bevorderen. Echter, de prijsverschillen met buurlanden zijn aanzienlijk, waardoor de incentive om de grens over te steken groot is. Duitsland en Luxemburg bieden bijvoorbeeld aanzienlijk lagere prijzen, wat de aantrekkelijkheid van een 'boodschappenreis' vergroot.

De 'boodschappenbus' is een relatief nieuwe ontwikkeling, die inspeelt op de vraag naar goedkopere sigaretten. Deze bussen organiseren geplande ritten naar buurlanden, waarbij de reiskosten en eventuele rookpauzes zijn inbegrepen. Hoewel reizigers zich in theorie aan de toegestane hoeveelheid van vier sloffen per persoon moeten houden, wordt dit in de praktijk vaak niet nageleefd. De populariteit van deze bussen illustreert de wijdverbreide frustratie onder rokers over de hoge prijzen in Nederland.

De huidige situatie is niet nieuw. In het verleden zijn er al periodes geweest waarin Nederlanders de grens overstaken om goedkopere sigaretten te kopen. Echter, de omvang van de huidige trend lijkt groter te zijn dan voorgaande periodes, mede door de toenemende prijsverschillen en de beschikbaarheid van georganiseerde transportmogelijkheden. De toename van de illegale handel is een nieuwe ontwikkeling die de complexiteit van de situatie vergroot.

Reacties en gevolgen

Janwillem Burgering van NSO Retail pleit voor een heroverweging van het huidige beleid. Hij stelt dat de overheid "pas op de plaats moet maken" en de prijsverschillen met buurlanden moet aanpakken. Volgens Burgering leidt het huidige beleid niet alleen tot een verlies van omzet voor de legale tabakswinkels, maar ook tot een stimulans voor de illegale handel en een vermindering van de belastinginkomsten voor de overheid.

De douane heeft haar inspanningen om de illegale sigarettenhandel te bestrijden opgevoerd, maar de smokkelaars passen zich voortdurend aan. De implementatie van een algoritme op Schiphol is een poging om de smokkelpraktijken te detecteren, maar de effectiviteit hiervan is afhankelijk van de voortdurende aanpassing van de detectiemethoden aan de smokkeltechnieken. De strijd tussen de douane en de smokkelaars is een kat-en-muisspel dat waarschijnlijk nog lang zal doorgaan.

De toename van de grensstappers heeft ook gevolgen voor de lokale economieën in buurlanden. De verkoop van sigaretten in winkels in grenssteden zoals Wempelhardt (Luxemburg) en diverse Duitse plaatsen, stijgt aanzienlijk, wat een positief effect heeft op de lokale economie. Echter, dit effect wordt teniet gedaan door het verlies van belastinginkomsten en de schade aan de legale tabaksindustrie in Nederland.